آموزشگاه نقش برجسته
نقش برجسته سه بعدی

نقش برجسته چیست ؟

آثار نقش برجسته ایرانی در دوران قاجار و با سبک پرسپولیس، در تنگه ساواشی واقع شده اند.
این هنر یک نوع اثر هنری مجسمه ای است که در آن شکل ها بر روی یک سطح
حکاکی می شوند و یا معمولا، برای ایجاد تصاویر روی سطح، مواد سطوح به طوری که
شکل ها از هم جدا نشوند، کنده کاری می شوند. بنابراین، ساده نیست و معمولا شامل یک پس زمینه است که عناصر اصلی به آن اضافه می شوند.
سه نوع نقش برجسته وجود دارد:

  1. نقش برجسته بر روی سنگ و فلز یا نقش برجسته کم (bas-relief ) که در آن
    مجسمه (یا عنصر اصلی) فقط کمی نسبت به سطح پس زمینه، برجسته تر است.
  2. نقش برجسته زیاد (alto-relievo) که در آن بخشی از مجسمه به صورت سه بعدی ساخته می شود.
  3. نقش برجسته عمقی (sunken-relief)، که در آن تصویر بر روی مواد سطح، کنده کاری و حکاکی می شود.

این هنر دارای پیشینه ای ۲۰۰۰۰ ساله در فرهنگ های شرقی و غربی است.
آنها اغلب بر روی دیوارهای ساختمان های بسیار بزرگ، کار می شدند.
چندین قطعه با هم ممکن است نشان دهنده توالی از یک صحنه یا رویداد باشند.
به طور کلی، طرح برجسته شده و پس زمینه آن هر دو از یک جنس هستند اما تعداد آثار در یونان و چین و ژاپن وجود دارد که این گونه نیستند.
برخی دیگر از استثنائات نیز وجود دارد که در آنان از زیورآلات مصنوعی و طلا به روش cloisonné استفاده می شود.

نقش برجسته مصری
نقش برجسته آشوری

تاریخچه نقش برجسته

مواد مورد استفاده

گرچه خاک رس و چوب احتمالا اولین مواد مورد استفاده در این هنر بودند،
اما نخستین اثر نقش برجسته، با سنگ و سنگ تراش ماقبل تاریخ ساخته شده بود.
در نقش برجسته ، بیشتر از خط، بر کانتور و استفاده از کنتراست بین روشنی و تاریکی تاکید می شود.
اعتقاد بر این است که ساخت مجسمه در دوره ما قبل تاریخ، ساده تر از ساخت یک مجسمه ساده از یک پیکره کامل بوده است.
شیوه نقش برجسته کم (Bas-relief) برای صحنه هایی با شکل های زیاد و سایر عناصر مانند یک منظره یا پس زمینه معماری مناسب است.

در این روش می توان از هر وسیله یا تکنیک مجسمه سازی استفاده کرد که دو تکنیک
حکاکی بر روی سنگ و فلز، به طور گسترده ای استفاده می شوند.
در آثار بزرگتر، اغلب از سنگ مرمر، برنز و سفال نیز استفاده می شود.
در موارد کوچکتر، بیشتر از فلزات گرانبها، سنگ و موادی مانند عاج، گچ، مینا (لعاب) و چوب استفاده می شود.

در نقش برجسته های مصری ها و آشوری ها از رنگ های قوی استفاده می شد.
همانطور که در موزه پالرمو می توان دید، یونانیان باستان نیز از پلی کروم استفاده می کردند.
مجسمه های کلاسیک یونانی و رومی اغلب به شکل پیکره انسان بودند و در رویدادهای
تاریخی یا نظامی یا در مراسم های عبادی، مورد استفاده قرار می گرفتند.
نقش برجسته برای استفاده در برخی مکان ها مناسب است.
مثلا تصاویری از کتاب مقدس بر روی تعدادی از درهای برنزی در تعمیدگاه های ایتالیایی حک شده است.
در هنر گوتیک و در رنسانس مرسوم بود که چوب، سفال و گچ را رنگ می کردند اما مرمر و سنگ را خیر.

نقش برجسته ایرانی
تاریخچه نقش برجسته

انواع نقش برجسته

کم عمق

عبارت نقش برجسته کم یا نقش کم برجسته (bas-relief) به صورت “bah relief” در
انگلیسی و “low relief” در فرانسوی تلفظ می شود اما از عبارت basso rilievo به زبان ایتالیایی مشتق شده است.
نقش کم برجسته، نوعی تزئین سطح یا نما است که در آن برآمدگی یا برجستگی مجسمه بسیار جزئی یا کم عمق است.

پس زمینه بسیار فشرده و یا کاملا مسطح است، مانند اکثر سکه ها که تصاویر حک شده روی آنها دارای برجستگی کم هستند.
معروف ترین اثر در زمینه نقش کم برجسته، پارتنون است که بخش بزرگی از آن در موزه بریتانیا قرار دارد.
کمترین نقش برجسته در روستای توسکان در ایتالیا (و اصطلاح Rilievo-stíacciato به
معنای نقش برجسته مسطح) ارائه شده است که به ندرت عناصر یک مجسمه از سطحی
که بر روی آن حکاکی شده اند، بیشتر می شود و عمدتا شامل خطوط و شکل های کنگره ای هستند.
برخی از این نمونه ها را می توان در مجسمه های مقدس فلورانس دوناتلو یافت.

با عمق زیاد

اصطلاح نقش برجسته زیاد یا نقش زیاد برجسته از عبارت ایتالیایی alto-relievo مشتق
شده است و شامل بیشترین حد از نقش برجسته و بیش از ۵۰ درصد سطح پس زمینه می شود.
با این حال، درجه نقش برجسته ممکن است بسته به نوع ترکیب و سوژه، متفاوت باشد، مثلا چهره با برجسته کاری زیاد انجام می شود.
یکی از معروف ترین نمونه های این سبک، Themetopes از پارتنون است که در حال حاضر در موزه بریتانیا قرار دارد.
تمام فرهنگ ها و دوره هایی که آثار بزرگ در آن ها ساخته شده اند، از این روش به عنوان یکی از گزینه های مجسمه سازی استفاده کرده اند.
این سبک از زمان های قدیم تاکنون در مجسمه سازی و معماری معاصر مورد استفاده قرار می گیرد.

موارد مورد استفاده نقش برجسته
نقش برجسته عمقی

عمقی یا گود

نقش برجسته عمقی، تحت عناوین کنده کاری یا نقش برجسته گود (hollow-relief)
نیز شناخته می شوند که در این سبک، یک تصویر بر سطح تخت حکاکی می شود و
عمدتا ماهیت این تصاویر باریک و کشیده است. این سبک به طور عمده مربوط به هنر
مصر باستان است، که در اکثر مواقع آنجا نور خورشید، قوی و سایه سنگین بود.
این سبک شامل تصویر نگاری (هیروگلیف یا حروف تصویری) است که برای حکاکی
تصاویر در مقبره های سنگی و نقش برجسته های مصری استفاده می شد.
هیروگلیف نیز در انواع مختلفی از آثار فلزی و چوبی دیده می شود.
در مجسمه های اروپایی، از این سبک بیشتر برای کتیبه ها و اغلب سنگ قبر یا ساختمان ها استفاده می شد.

نقش برجسته در آثار باستانی

(پارینه سنگی) نه تنها شامل نقاشی و حکاکی در غار، بلکه شامل نقش کم برجسته نیز بود.
بابلی ها، آشوری ها و هیتیت ها در هر دو زمینه مجسمه سازی و نقش برجسته کم فعالیت داشتند.
یونانیان مجسمه های برجسته کاری شده را با حالت پلاستیکی و نرم و خمیری در هم آمیختند (یعنی تجسم زیاد و کم با هم).
آنها از نقش برجسته هم به عنوان یک تزئین و هم به عنوان بخشی جدایی ناپذیر از یک طرح معماری استفاده می کردند.

در قرن های اول و دوم قبل از میلاد، مجسمه سازی و نقش برجسته کم، در غرب هند رواج داشت.
اولین کشف اثر هنری در این حوزه، مربوط به حیاط یک صومعه کوچک در بهاجا
(Bhājā) است که شامل خدای ایندرا و یک فیل که کنار او نشسته و سوریا (Sūrya) و خدای خورشید در ارابه است.
بعدها در اولین قرن چهارم در هند، پیکره هایی به صورت حکاکی و برجسته کاری
زیاد وجود داشتند که بر مبنای سنت روایتی و بیشتر درباره حاکمان و خدایان بودند.
آنها از نقش برجسته زیاد برای تریگلیف ها و تیمپانای معابد
(triglyphs and the tympana) و نقش کم برجسته برای حاشیه ها، سنگ قبرها و غیره، استفاده می کردند.

در اروپا، دوره هلنیستیک شاهد یک سبک حکاکی رنگارنگتر بود.
مجسمه اتروسن عمدتا در حوزه صنایع دستی هنری قرار می گرفت.
در رم، طاق تیتوس، نقش برجسته های پیوسته و پیچشی ستون تراجان، امپراتوری
سارکوفاگی در واتیکان و آثار نقش برجسته موزه کاپیتول، همگی، سبک های تصویری را نشان می دهند که متاثر از یونانی ها بوده است.

نقش برجسته در آثار باستانی
نقش برجسته مسیحی

سبک های مسیحی و مدرن

نمونه های اولیه از سبک مسیحی، از لحاظ قالب، ظاهر و زینت بخشیدن سوژه، شباهت بسیار زیادی به مدل های باستانی دارند.
اکثر نمونه ها را می توان بر روی تابوت و قبر با موضوعات مذهبی و سوژه های نمادین
مانند دانیل در کمینگاه شیر، موسی و ایجاد آب از سنگ، ستایش مگی و چوپان خوب پیدا کرد.
اسطوره های قدیمی گاهی اوقات در سبک های مسیحی مورد استفاده قرار می گرفتند و
گاهی تغییر می کردند مانند تبدیل تم اولیس (Ulysses) به مسیح بر روی صلیب.

در قرن چهارم، این هنر به سبک مسیحی از کیفیت قابل توجهی برخوردار
بود، مانند تابوت جونیوس باسوس در طاق های قصر سلطنتی پیتر و چند اثر در موزه لاترن.
بعدها قصرهای سلطنتی و کلیساهای بزرگ و معمولی شامل نقش برجسته هایی از شخصیت بیزانس، سبک فرانکیش و تئوتونیک است.
آثار برنزی کلیسای سنت مایکل در هیلدزهایم آلمان نمونه خوبی از سبک قرن یازدهم هستند.
همچنین دروازه های طلایی در فرایبورگ نیز یکی از بهترین آثار در اواخر دوره تمدن رومی هستند.

هنگامی که دوره تمدن رومی با گوتیک ادغام شد، نقش برجسته ها از اهمیت ویژه ای
برخوردار شدند زیرا در بسیاری از جنبه های معماری آن زمان کاربرد داشتند.
بیشترین پیشرفت در فلورانس را می توان در نمونه هایی از قبیل درب های تعمیدگاه
Ghiberti و مجسمه های سنگ مرمر سانتا کروچه ساخته شده توسط Benedetto da Majano دید.
دوناتلو همانند میکل آنژ از هر دو نوع نقش برجسته کم و زیاد استفاده می کرد.
سایر هنرمندان در اواخر دوره رنسانس از قرن نوزدهم در اروپا و آمریکا، این سبک را در ساختمان های شهری توسعه دادند.
در طول این دوره، نقش برجسته به عنوان یک نوع هنر مستقل به خصوص برای مجسمه های یادبود در فضای باز شناخته شد.

نقش برجسته مدرن
آموزش نقش برجسته

نقش برجسته آمریکایی

مجسمه سازان ایتالیایی هنگامی که در ساختمان های فدرال در واشنگتن کار می کردند، این هنر را به ایالات متحده معرفی کردند.
ماهرترین مجسمه ساز نئوکلاسیک آمریکایی، اراستوس داو پالمر (۱۹۰۴-۱۸۱۷) از آلبانی، نیویورک بود.
او ابتدا به عنوان یک تراشکار سنگ آموزش دیده بود، او بسیاری از پرتره ها و سوژه های
نابی را ساخته بود که الهام گرفته از آثار دیگر هنرمندان آمریکایی از جمله دستیارانش چارلز کالورلی و لانت تامپسون بودند.
هنری کرک براون در ایتالیا (۱۸۴۲ تا ۱۸۴۶) فرم هنری را از نئوکلاسیکیسم به طبیعت گرایی و از سنگ مرمر به برنز تغییر داد.
او نقش برجسته های برنزی را از بنیانگذاران آمریکا ساخت که بسیار واقعی، دارای بافت متنوع، مدل سازی قوی و شباهت خوبی به شخصیت اصلی بودند.

آگوستوس سنت گودن

آگوستوس سنت گودنز، بزرگترین نقش برجسته کار و نوآور فنی آمریکایی بود.
او نیز به عنوان یک تراشکار سنگ آموزش دیده بود و تسلط خوبی در تراش ظریف سنگ داشت.
او با الهام گرفتن از “نقاشی در نقش برجسته کم”، گروهی از پرتره هنرمندان و دوستانش را در پاریس در اواخر دهه ۱۸۷۰ ساخت.
این آثار، مأنوس و از جنس برنز کم برجسته بودند.
آثار او مشوقی برای مجسمه سازان آینده به منظور آزمایش و پالایش بیشتر بود.

با جنگ جهانی اول، مجسمه سازان ، محدودیت های هنر را با شیوه های
نوآورانه ای که از مواد متنوع استفاده می کردند، از بین بردند و سبک های مدرن را جایگزین استانداردهای سنتی کردند.
یادبود ملی Mount Rushmore معروف ترین مجسمه نقش برجسته آمریکایی است
که یادبود رؤسای بزرگ آمریکا است و ساخت آن از سال ۱۹۲۷ تا سال ۱۹۴۱ به طول انجامید.
آثار معاصر را می توان در نمای خارجی و داخلی ساختمان های متعدد
در ایالات متحده مانند دیوان عالی در واشنگتن دی سی و در بسیاری از کشورهای جهان دید.
بسیاری از آنها دارای سبک کلاسیک رومی یا یونانی هستند، در حالی که برخی دیگر دارای
رویکرد طبیعی تر و برخی نیز دارای سبک ناتمام مانند مجسمه آخر میکل آنژ هستند.

کلاس نقش برجسته
نقش برجسته

نقش برجسته های معروف

نمونه هایی از نقش برجسته های معروف عبارتند از:

  • یادبود ملی Mount Rushmore، سنگ سراطاق، داکوتای جنوبی، عمق زیاد
  • محراب بزرگ پرگامون، واقع در موزه پرگامون، برلین، اغلب عمق زیاد
  • شیرها و اژدها از دروازه ایشتار، بابل، عمق کم
  • معبد کرناک در مصر،  عمقی
  • بایون، آنگکور، سربازان چم (Cham) در قایق و جنگجویان مرده کِمِر (Khmer) در آب
  • آنگکور وات در کامبوج، اغلب عمق کم
  • تصاویر فیل، اسب، گاو و شیر در پایین مجسمه Lion Capital در آسوکا، نماد ملی هند (Lion Capital خود یک مجسمه کامل است)
  • علامت یا نشان حجاری شده و آثار هنری تمدن مایا، عمق کم
  • بنای یادبود کنفدراسیون در سنگ کوه، جورجیا
  • معبد Borobudur، جزیره جاوه، اندونزی
  • مرمر نماهای الگین از پارتنون، در موزه بریتانیا، عمق کم و زیاد
  • مجسمه سنگی پارناسوس، عمق زیاد
  • یادبود رابرت گولد شو، بوستون، اکثرا عمق زیاد
  • به این مطلب امتیاز دهید :
5.0
امتیاز کاربر 5 (3 رای)
درحال ارسال